Categorieën
Personages Perspectief

Hoe laat je de lezer meeleven met je personages?

Natuurlijk, als we met mensen en personages meeleven, leven we mee met wat hen overkomt, met wat ze doen, met de gevoelens die ze hebben. Maar we leven ook mee met de manier waarop ze met hun verhaal omgaan, al zijn we ons van dat laatste meestal niet zo bewust. Toch speelt het een grote rol als we de lezer bij het verhaal willen betrekken. Laten we kijken hoe dat werkt aan de hand van een paar voorbeelden.

Voorbeeld 1: medeleven bij Clarice Lispector

Als Clarice Lispector in De navolging van de Roos een vrouw ten tonele voert (Laura) die zojuist ontslagen is uit een kliniek en die zichzelf nu vertelt dat ze normaal moet zijn, dan leven we misschien met haar mee omdat we weten hoe het is om de druk te voelen om ‘normaal’ te moeten zijn. Maar we leven ook met haar mee omdat we lezen en misschien ook wel voelen hoe Laura het verhaal dat ze creëert (‘ik moet normaal zijn’) als een reddingsboei vasthoudt, en omdat we in ons eigen leven hebben ervaren hoe hopeloos het kan voelen om ons vast te moeten houden aan een verhaal, eens te meer als dat verhaal niet blijkt te kloppen. En dan hoeft het niet eens zoveel uit te maken of het verhaal waaraan we ons hebben vastgehouden zoveel op dat van Laura lijkt.

Voorbeeld 2: medeleven bij Lydia Davis

Of neem de hoofdpersoon in het verhaal Uitsplitsen van Lydia Davis. Ik neem niet aan dat je net als hem na afloop van een relatie de rekening hebt opgemaakt om te zien wat de relatie je per dag of per uur heeft gekost (en als je dat ooit wel hebt gedaan, laat het me weten, daar wil ik graag alles over horen), maar je zult vast wel eens na afloop van een relatie of na afloop van een periode de behoefte hebben gevoeld om tot een afgerond verhaal te komen, misschien om met dat verhaal te bepalen wat het verleden waard is geweest of om te bepalen wat het betekend heeft.

Voorbeeld 3: medeleven bij John Cheever

Een laatste voorbeeld, De zwemmer van John Cheever. In dit verhaal besluit de hoofdpersoon Neddy Merrill een lange zwemtocht te maken naar zijn huis, een tocht die hem langs de zwembaden en villa’s van vele buren zal leiden. Hij voelt zich jong en sportief, hij heeft een triomftocht voor ogen, en vernoemt die naar zijn vrouw. Maar gaandeweg wordt de ontvangst door buren steeds minder hartelijk: hij wordt aangesproken op zijn drankgebruik en zijn liefdeloosheid, en als hij uiteindelijk zijn huis bereikt, blijkt dat te koop gezet. Slechts weinig lezers zullen zelf ooit zo’n tocht gemaakt hebben, maar we weten wel hoe het voelt als het verhaal dat we van onszelf hebben op steeds meer weerstand stuit.

Vraag

Vraag: hoe kun je meeleven met het verhalende van de hoofdpersoon in Kafka’s De gedaanteverwisseling, zelfs al is het een absurd verhaal waarin de hoofdpersoon ontwaakt als een ondier? (In de vorige blogpost vind je meer over dit verhaal)

Let op!

Alleen al het feit dát de schrijver laat zien dat personages met hun eigen verhalen dealen en hoe ze dat doen, kan ervoor zorgen dat de lezer meeleeft. Het is daarbij wel van belang dat de personages net als echte mensen zélf hun verhaal creëren, zodat het hun eigen strijd is die de lezer ervaart. Als het daarentegen overduidelijk is dat de schrijver een verhaal heeft bedacht en dat die het personage als een marionet daardoorheen leidt zonder dat ze zelf mogen bijdragen hun verhaal, dan zal de lezer minder snel meeleven.

Personages creëren

Overigens, het verhalende helpt niet alleen om medeleven voor het personage te voelen. Het helpt ook om het personage op te bouwen en om het conflict te creëren. Meer daarover in de volgende blogposts.

Je kunt je onderaan de pagina abonneren op dit blog, dan ontvang je automatisch een melding van een nieuwe post.

Categorieën
Personages Perspectief

Waarover gaan verhalen eigenlijk?

Op school heb je van alles geleerd, maar wat je er in ieder geval hebt geleerd, is wat het is om op school te zitten. School gaat ook over school.

Wanneer je met iemand een relatie hebt, zul je niet alleen die persoon ervaren, maar je zult ook ervaren wat het is om een relatie te hebben. Relaties gaan ook over relaties.

Idem dito met het leven. Wat de zin van het leven ook mag zijn, het laat je in ieder geval ervaren wat het is om te leven. Het leven gaat ook over leven.

Waarover gaat kunst?

In de kunst is het niet anders. Toneel bijvoorbeeld. Toneel kan gaan over allerlei zaken, over ouderdom, liefde, macht, you name it. Maar toneel gaat ook over toneel, en over het toneelmatige van het leven: over dat we rollen hebben, dat we maskers dragen, dat we ons verhouden tot een publiek. In dat wat toneel nou eenmaal is en doet, laat het iets van het leven zien. In de vorm toont het een thema en een inhoud.

Een andere kunstvorm: film. Film kan over van alles gaan, maar gaat ook over film: over kijken, over bekeken worden, over zichtbaar zijn en onzichtbaar zijn. In dat wat film nou eenmaal is en doet, laat het iets van het leven zien. Ook hier toont de vorm een thema en een inhoud.

Dan is het inmiddels tijd voor de vraag: waarover gaan verhalen?

Waarover gaan verhalen?

Verhalen kunnen uiteraard over van alles gaan. Laat ik een paar voorbeelden geven. Clarice Lispector schreef over een vrouw die uit een kliniek is ontslagen en die zich nu zorgen maakt of het geestelijk wel goed met haar zal gaan (De navolging van de roos). Franz Kafka schreef over een handelsreiziger die op een ochtend als een ondier ontwaakt , liggend op zijn pantserachtig harde rug (De gedaanteverwisseling). Lydia Davis schreef over een man die na het uitgaan van de relatie letterlijk de balans opmaakt: wat heeft de relatie gekost — per uur, per dag — en wat heeft de relatie opgebracht? (Uitsplitsen)

Maar hoe verschillend deze verhalen ook zijn, ze hebben één ding gemeen: ze gaan ook over verhalen. Ze gaan over hoe mensen tot verhalen komen, over hoe ze in verhalen leven, over wat mensen zichzelf en anderen vertellen. Ze gaan over het verhalende van verhalen, over het verhalende van het leven.

Laat me dat toelichten.

Het verhalende bij Clarice Lispector

Lispectors hoofdpersoon, Laura, fantaseert over hoe haar dag zal zijn als alles normaal verloopt. En wat is fantaseren anders dan een verhaal maken? Dat verhaal is voor haar van levensbelang, haar verhaal moet blijven kloppen, ze mag niet opnieuw doordraaien.

Het verhalende bij Franz Kafka

En Kafka’s handelsreiziger, Gregor, negeert de nieuwe werkelijkheid waarin hij een ondier is. Hij vertelt zichzelf dat hij zal opstaan, dat hij naar zijn werk zal gaan, dat hij de trein zal halen. En hij vertelt het niet alleen zichzelf, hij vertelt het ook — vanachter een dichte deur want ze mogen hem niet in zijn nieuwe gedaante zien — tegen de andere gezinsleden. Zie hier het verhaal waarin hij wil geloven, waarin hij de mensen om zich heen wil laten geloven.

Het verhalende bij Lydia Davis

Ook Davis’ hoofdpersoon leeft in een verhaal. Een verhaal waarmee hij grip probeert te creëren op de voorbije relatie. Een verhaal waarin hij de dingen op een rij heeft gezet en van een prijskaartje voorzien. Dat verhaal creëren is zijn manier om met het afscheid om te gaan.

Alle drie de verhalen zíj́n dus niet alleen verhalen, ze gáán ook over verhalen, over hoe mensen verhalen vormen, er houvast in zoeken, er een identiteit aan ontlenen. 

Misschien klinkt het kunstmatig dat verhalen over verhalen gaan. Misschien klinkt het daardoor alsof verhalen vooral naar zichzelf verwijzen en zich buiten het echte leven plaatsen. Maar juist omdat ze laten zien hoe we in onze verhalen onze levens vormen, zou ik verhalen eerder wezenlijk dan kunstmatig noemen. Verhalen leggen het verhalende van het leven bloot.

Daarover meer de volgende keer. Je kunt je onderaan de pagina abonneren op dit blog, dan ontvang je automatisch een melding van een nieuwe post.

Categorieën
Conflict Personages

Moeten personages in korte verhalen per se handelen?

Personages in korte verhalen moeten handelen, zo wordt vaak gesteld. En omdat handelen wel zoiets zal betekenen als fysiek iets doen, lijkt het erop neer te komen dat je personage vooral fysiek iets moet doen. Simpel, toch?

Nou, zo simpel is het niet.

Categorieën
Personages Perspectief

Hoe zelfrechtvaardiging je korte verhaal op gang brengt – deel 2 uit de serie

anton-chekhov-006Het is het personage zelf dat een verhaal maakt, en het is de schrijver die laat zien hoe dat in zijn werk gaat.

Vorige keer zagen we hoe mensen in het dagelijkse leven verhalen vertellen om zichzelf te rechtvaardigen en hun zelfbeeld overeind te houden. Dit keer zien we wat een schrijver daarmee kan in het korte verhaal

Categorieën
Personages Perspectief

Het verhaal als zelfrechtvaardiging – een andere invalshoek om verhalen te schrijven

Sinds een paar jaar mediteer ik af en toe. Soms volg ik dan mijn gedachten en merk ik hoe die als vanzelf verklaringen en rechtvaardigingen aandragen voor wat ik wil en wat ik doe. Zo’n gedachte kan zijn: ‘Ik zou langer willen mediteren, maar het is al avond, en ik moet nog brood halen, en de winkel is heel ver fietsen hiervandaan, en het is door mijn niet al te hoge inkomen dat ik op deze locatie ben gaan wonen. Had ik een beter inkomen dan had ik elders kunnen wonen, dichter bij winkels en had ik nu langer kunnen mediteren omdat ik niet zo lang hoefde te fietsen voor een brood.’

Oké, ik ben niet trots op deze gedachte, maar ik noem hem hier toch, omdat hij illustratief is voor dat ik mezelf dingen wijsmaak, mezelf rechtvaardig, en ik noem de gedachte hier ook omdat hij illustratief is voor hoe het proces van mijn zelfrechtvaardiging verloopt. Ik doe iets, en ongeacht wat het is en hoe goed het is of hoe gewetensvol het is, maak ik er een verhaal van dat 

Categorieën
Personages

Wat is een kort verhaal? Lydia Davis onderzoekt het voor ons

Lydia Davis
Lydia Davis (c) Ton Rozeman

Voor mij was de kennismaking met de korte verhalen van Lydia Davis in 2009 een overweldigende ervaring. Ik meende al veel verhalen gelezen te hebben (bij nader inzien denk ik dat ik mezelf overschat heb), maar dit had ik niet eerder meegemaakt. Verhalen van soms slechts één zin lang, verhalen waarin ik opgesloten werd in het hoofd van het personage, verhalen die niet logisch waren, verhalen die zelfs tegenstrijdig of onmogelijk waren, verhalen die eerder een samenvatting leken dan een verhaal, verhalen die poëzie leken, verhalen die voor een essay konden doorgaan, verhalen die zichzelf herhaalden, die in een kringetje leken te draaien.

Categorieën
Personages YouTube

Kijk en luister naar YouTube schrijfcollege Amy Bloom over ‘Waar de god van liefde is’

In een serie artikelen bespreken we Waar de God van liefde is van Amy Bloom (inkijkexemplaar).

Op YouTube is een heldere en inspirerende film van bijna een uur te vinden waarin Amy Bloom een compleet verhaal voorleest uit Waar de god van liefde is en aansluitend vertelt over het schrijven van verhalen. Drie mooie citaten hieruit:

Categorieën
Personages Plot & Opbouw Schrijfopleiding

Staar je niet blind op deelvaardigheden

Aan de meeste theorieën over schrijven kleeft een groot nadeel: je houdt er ‘verknipte’ ideeën over schrijven aan over. De meeste theorie doet namelijk vermoeden dat schrijven bestaat uit deelvaardigheden, en dat je verhaal bestaat uit een plot, een personage, een conflict, een perspectief, een decor en zo nog wat elementen. Maar niets is minder waar, zo ontdekte ik tijdens

Categorieën
Personages Schrijfproces

Loop je bij het schrijven tegen een probleem aan? En is het dan van jou of van je personage?

Voorbeeld uit mijn eigen schrijfpraktijk. Ik liep tegen een probleem aan, of althans, tegen iets waarvan ik dacht dat het een probleem vóór mij en ván mij was. Maar het bleek anders te zitten dan ik dacht. Hieronder vertel ik hoe het me uiteindelijk lukte buiten de box te denken.

Categorieën
Personages Perspectief Plot & Opbouw

Personage, conflict, perspectief – YouTube-college van Frans Stüger

Je kent vast deze drie pijlers van het schrijven van proza: personage, conflict, perspectief. En je weet ook wel dat het personage de interesse van de lezer moet hebben, dat het conflict het verhaal spanning moet geven en dat het perspectief juist moet zijn. De vraag is alleen: hoe krijg je dat allemaal tegelijk voor elkaar?

Categorieën
Personages Waarnemen

Iedereen kijkt door een gekleurde bril – ook onze personages

Iedereen kijkt door een gekleurde bril. Daardoor scheppen we ons eigen subjectieve beeld van de wereld om ons heen. Scheppen, creëren. Anaïs Nin zei het al: “We zien de wereld niet zoals hij is, we zien de wereld zoals wij zijn.”

Categorieën
Personages Waargebeurd verhaal schrijven

Hoe je een tegenstander opvoert in een waargebeurd verhaal

Verhalen kennen niet alleen een held, maar ook een tegenstander. Lastig, als je een waargebeurd verhaal wilt vertellen over bestaande personen. Hoe vertel je over een tegenstander zonder hem zwart te maken?