Categorie archief: Video-post

Kijk en luister naar YouTube schrijfcollege Amy Bloom over ‘Waar de god van liefde is’

Tijdens de eerste bijeenkomst van het Leesblok Korte Verhalen bij de Schrijversvakschool Amsterdam bespraken we Waar de God van liefde is van Amy Bloom (inkijkexemplaar).

Op YouTube is een heldere en inspirerende film van bijna een uur te vinden waarin Amy Bloom een compleet verhaal voorleest uit Waar de god van liefde is en aansluitend vertelt over het schrijven van verhalen. Drie mooie citaten hieruit:

Lees verder

Doe je voordeel met het verschil tusen ervaren en terugkijken

Daniel Kahneman (psycholoog, Nobelprijswinnaar economie) maakt in zijn enthousiasmerende presentatie op TED.com een duidelijk verschil tussen enerzijds ervaren en anderzijds reflecteren. Reflecteren gaat hand in hand met het verhaal dat we ons achteraf vormen, en dat verhaal zal afwijken van wat we daadwerkelijk waarnamen, van wat er daadwerkelijk gebeurde – soms een beetje, soms heel veel.
Lees verder

Schrijftips: Do’s and don’ts uit de Schrijfbibliotheek

Deze maand vierde uitgeverij Augustus dat het dertigste deel van De Schrijfbibliotheek verschijnt. Een goede gelegenheid om enkele schrijvers van de handboeken te vragen naar hun belangrijkste do’s & don’ts. Ik heb ze voor je vastgelegd op video.

In de eerste video vind je tips over onder andere:

  • Spanning in verhalen (René Appel)
  • De 36 dramatische situaties (Jan Veldman)
  • Conflict (Jan Brokken)

In de tweede video (hieronder) vind je tips over onder andere:

  • Conflict & Personage (Frans Stüger)
  • Storytelling in 12 stappen (Mieke Bouma)
  • Begin en einde (Ton Rozeman)


Lees verder

Hoe je je personages kunt laten lijden met… shenpa

Je verhaal heeft conflict nodig. Je personages moeten lijden. Die wijsheid is al zo oud als de literatuur en Tolstoj bracht het treffend onder woorden in de openingszin van Anna Karenina (met 940 pagina’s niet echt wat je noemt een kort verhaal):  “Alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, elk ongelukkig gezin is ongelukkig op zijn eigen wijze.” Wil je je personages niet inwisselbaar laten zijn, dan moeten ze dus ongelukkig zijn. Vandaag vragen we ons af: Hoe laat je je personages lijden?

Shenpa
Een boeiend antwoord op die vraag, kwam ik tegen in het boek ‘Bevrijd jezelf van angsten en oude gewoonten‘ van de Boeddhistische non Pema Chödrön. In het hoofdstuk ‘Vluchtgedrag’ heeft zij het over het Tibetaanse begrip ‘shenpa’, dat zij vertaalt als ‘verstrikt raken’.  Ze vertelt:

Met betrekking tot de metafoor van de giftige planten – de diepliggende jeuk en onze krabgewoonte – is shenpa de jeuk en tegelijkertijd de behoefte om te krabben; de behoefte om te roken, te veel te eten of drinken, om iets gemeens te zeggen of te liegen. Zo doet shenpa zich keer op keer voor in ons dagelijks leven: iemand zegt wat vervelends en iets in ons krimpt samen. Meteen raak je verstrikt. Die kramp uit zich onmiddellijk in het beschuldigen van de ander of het kleineren van jezelf. Deze kettingreactie van woorden, daden of obsessies vindt heel snel plaats. (…) Als we ervaren dat onze identiteit bedreigd wordt, wordt onze ik-gerichtheid heel sterk waardoor shenpa vanzelf opkomt. Vervolgens komen de neveneffecten: gehechtheid aan onze bezittingen, onze zienswijze en meningen. (Pema Chödrön. Vertaling: Ronald Hermsen)

Shenpa in het korte verhaal
Als we dit vertalen naar het schrijven: je personage heeft pijn en wil krabben, en dat krabben maakt het erger. Er ontstaat een kettingreactie, en die kettingreactie is je verhaal. De epifanie (catharsis) kan dan zijn dat je personage inziet (of het inzicht uit de weg gaat) dat hij die kettingreactie zelf in stand houdt.

En jij?
Denk je dat ‘shenpa’ kunt inzetten voor het lijden van je personage en het conflict van je verhaal? Hoe laat jij je personages lijden? Overigens, de discussie over Hoe je levensvisie je korte verhaal beïnvloedt blijft de gemoederen bezighouden. Interessant!

Tobias Wolff – Wat je als verhalenschrijver van hem leert

 

Als verhalenschrijver kunnen we veel leren van andere verhalenschrijvers. Een van mijn helden is de Amerikaan Tobias Wolff, van wie deze week de verzamelbundel Hier begint het verhaal in de Nederlandse vertaling van Guido Golüke en Peter Bergsma is verschenen.
Alleen al een fragment hieruit is een waar college in het schrijven van korte verhalen. Neem het tweede verhaal: Hiernaast (via deze link kun je op de site van de uitgeverij gratis het hele verhaal lezen). Het telt maar 6 pagina’s en lijkt(!) heel simpel in elkaar te zitten. Het begint als volgt:

Citaat uit Hiernaast
Angstig word ik wakker. Mijn vrouw zit op de rand van mijn
bed en schudt aan me. ‘Ze zijn weer bezig,’ zegt ze.
Ik ga naar het raam. Al hun lampen zijn aan, boven en bene-
den, alsof ze het geld voor het verbranden hebben. Hij
schreeuwt, zij gilt iets terug, de hond blaft. Even is het stil, dan
huilt de baby, arm ding.
‘Ga daar maar niet staan,’ zegt mijn vrouw. ‘Straks zien ze je
nog.’
Ik zeg: ‘Ik ga de politie bellen,’ wetende dat ze dat niet hebben
wil.
‘Niet doen,’ zegt ze.
Ze is bang dat ze onze kat zullen vergiftigen als we klagen.
(Uit: Tobias Wolff, Hier begint het verhaal, vertaling Peter Bergsma, uitgeverij Atlas)

Wat we kunnen leren van dit korte fragment

1. Wolff gebruikt het kader van het verhaal op een voorbeeldige manier
Als je dit verhaalbegin zou zien als een foto, dan bevinden de hoofdpersoon en zijn vrouw zich binnen het kader. De ruziënde buren vallen erbuiten (en blijven daar bijna het hele verhaal; alleen van de buurman vangen we later een glimp op). Dat levert een spanning op tussen wat er binnen en buiten het kader gebeurt. Immers, de blik (of nauwkeuriger gezegd: het gehóór) van het hoofdpersonage en zijn vrouw zijn gericht op wat zich buiten het kader bevindt. En dat werkt suggestief. We zien de buren niet, maar de hele foto (het hele verhaal) is van hun aanwezigheid doordrenkt.

2. De lezer komt snel veel te weten
Binnen een paar regels worden alle personages uit het verhaal aan ons voorgesteld: de hoofdpersoon, zijn vrouw, de buurman, de buurvrouw, hun baby en hun hond. (Merk op: al die personages leren we kennen zonder dat we over namen struikelen; er wordt zelfs niet één naam genoemd.)
En we raken niet alleen bekend met de personages, ook met de locatie. We bevinden ons in de slaapkamer van de hoofdpersoon, en van daaruit kun je het huis van de buren zien. Waarschijnlijk is het avond of nacht (al valt dat uit dit korte citaat niet met zekerheid op te maken). Indicatie hiervoor: de hoofdpersoon ligt op bed, bij de buren brandt licht.
En of kennismaking met de personages en de locatie nog niet genoeg is, tekent zich ook al het conflict af: bij de buren is een ruzie en de hoofdpersoon en zijn vrouw weten niet goed wat ze daarmee moeten.
Wow! En dat allemaal in zo’n kort stukje. Het verhaal is pas een paar regels bezig.

3. Maar de schrijver zet nergens het verhaal stil om informatie te geven
Een schrijver met minder talent dan Wolff, zou de informatie als uitleg hebben gepresenteerd. Hij zou ongeveer deze uiteenzetting geven: dit zijn de mensen, hier speelt het zich af, en dit is er aan de hand. En daarna zou hij met het echte verhaal beginnen. Maar Wolff presenteert geen informatie, we komen alles slechts en passent te weten, zonder dat de gebeurtenissen worden stilgezet. In de gebeurtenissen openbaren zich de personages, de locatie en het conflict.

Wat vind jij leerzaam aan het verhaal Hiernaast?
Op de website van uitgeverij Atlas kun je deze maand het complete verhaal Hiernaast lezen (zes korte bladzijdes). Meer over de Wolffs bundel Hier begint het verhaal

vind je bij Bol.com.


EDIT: Interview met Wolff in Schrijven Magazine
In het oktober/november-nummer van Schrijven Magazine komt een (gedeelte van het) interview dat ik begin deze maand met Wolff mocht voeren bij zijn Nederlandse uitegever Atlas. De werktitel van het artikel is No Rules Please, en de lengte waarnaar ik streef is zo’n 1500 woorden. Onderstaande video mocht ik tijdens dat interview opnemen.

 

Waar begin je je korte verhaal?

Er zijn verschillende manieren om je verhaal te begrenzen. Eentje daarvan is de tijd. Je maakt een uitsnede uit de tijd, en zorgt ervoor dat je verhaal daarbinnen blijft. De kunst is om precies de juiste uitsnede te maken, en daarmee je verhaal spanning te geven. Dat is trouwens niet makkelijk en het lukt mij zelden in één keer. Het vraagt heel wat passen en meten, en je kan zeggen dat het een lakmoesproef is. Is je uitsnede best wel aardig voor iemand die niet al te kritisch is? Dan kom je niet verder dan een verhaal dat best wel aardig is voor iemand die niet al te kritisch is. Een mooie uitsnede en een mooi verhaal gaan hand in hand.

Een voorbeeld
Een voorbeeld kan dit principe verhelderen. Ik baseer het op het verhaal Je ziet er niets van uit mijn bundel Intiemer dan seks.
Hoofdpersoon is een man van middelbare leeftijd. Kortgeleden is een oog van hem verwijderd. Zijn omgeving probeert optimisch te zijn en doet of er weinig aan de hand is – in de hoop hem daarmee op te beuren. Voor de man zelf is er wel degelijk iets veranderd, en daar wil hij aandacht voor. Overigens vertel ik je nu deze drijfveer expliciet, maar in het verhaal doe ik dat niet, de personages zijn zich niet bewust van wat hun drijft.

Waar laat je globaal je verhaal beginnen? Maak het klein!
Mogelijkheden te over om een begin te kiezen. Laten we er enkele bekijken:

  1. De geboorte van deze man – hij is een ongewenst kind, maar zijn ouders willen uit geloofsovertuiging geen abortus. Hmm. Je hoort mij niet zeggen dat dit geen kort verhaal kan opleveren, maar ik zie hier meer een roman in.
  2. De man krijgt de diagnose te horen, en hij weet niet hoe het met zijn leven verder moet: hij is bang zowel zijn vrouw als zijn minnares kwijt te raken. Mwah, komt in de buurt, maar het kan korter, strakker, eenvoudiger. Dit gegeven zou ik voor een novelle bewaren.
  3. Zijn vrouw viert haar verjaardag, het is de eerste keer na de operatie dat onze hoofdpersoon onder de mensen komt. Een verjaardag – hoera, dit is aangenaam overzichtelijk. Een feestje, hooguit een paar uur – dat is het type korte verhaal waar ik iets mee kan.

Waar laat je heel precies het verhaal beginnen? Maak het relevant!
Als je eenmaal een globaal begin voor je verhaal hebt, ga je op zoek naar het precieze begin. We gaan ons bovenstaande voorbeeld verder uitwerken.Eens even hardop denken:

  1. De uitnodigingen voor de verjaardag mailen. Tja, het kan, maar een superstrak verhaal levert het niet op. Het laat het verhaal bij voorbaat al in twee episodes uiteenvallen: het versturen van de uitnodigingen en het feest zelf. Laten we verder denken.
  2. De eerste bezoeker meldt zich en onze hoofdpersoon doet open. Hier zie ik mogelijkheden! We beperken ons tot het feest, mooi zo. En er is meteen een confrontatie: de hoofdpersoon kijkt met een oog de eerste bezoeker in de ogen. Maar laten we niet te snel tevreden zijn en nog even verder denken. We kunnen altijd nog terugvallen op deze optie b.
  3. De man en de vrouw treffen voorbereidingen voor de komst van de gasten. De vrouw bakt een taart en de man laat die vanwege zijn beperkte zicht op de grond vallen. Jaja, deze optie vind ik nog beter dan de vorige. We hebben het conflict nu waar het moet zijn: tussen de man en de vrouw. Bovendien zadelt het ons op met een mislukte taart, die we in de loop van het verhaal kunnen opvoeren.

Zoveel schrijvers, zoveel ‘beginnen’
Misschien lijkt het nu of er maar één beste keuze is. En in mijn geval, voor het type verhalen dat ik graag schrijf, is die beste keuze er ook. Maar jij bent een andere schrijver, en je zult een andere keuze maken. Misschien schrijf je wel net als Alice Munro een kort verhaal dat zich in verschillende decennia afspeelt en op een mini-roman lijkt, ondanks het beperkte aantal pagina’s. Dat kan. Maar ook dan moet je bewust je begin kiezen, en dezelfde stappen doorlopen. Die stappen zullen dan voor jou een andere uitkomst opleveren dan voor mij.

En o ja: valt je op dat een strenge begrenzing van de tijd (in het voorbeeld: de duur van een verjaardagsfeestje), hand in hand kan gaan met beperking van de locatie (in het voorbeeld: de keuken en de woonkamer)?

Hoe kies jij je begin?
Graag hoor ik hoe jullie hoe je begin hebben gekozen! Herken je iets van het bovenstaande? Of juist niet? En een heel andere vraag: wat vind je van de lengte van deze post? Te lang om even snel te lezen? Of vind je deze lengte geen probleem?

Wat je gaat vinden op dit blog ‘Korte Verhalen Schrijven’

Wellicht denk je: alweer een nieuw blog. En daarin heb je gelijk. Alweer een nieuw blog.

Wat ga je hier vinden? Tips om korte verhalen te schrijven. Ideaal als aanvulling op een cursus of gewoon om zelf lekker in je eentje mee aan de slag te gaan.

Dit blog is een aanloop naar het boek ‘Korte Verhalen Schrijven’, dat ik momenteel aan het schrijven ben. Het maakt onderdeel uit van De Schrijfbibliotheek van uitgeverij Augustus. In de eerste helft van 2011 ligt het in de winkel.

Maar voordat het grote publiek het kan aanschaffen, wil ik je op dit blog je de kans geven er je voordeel mee te doen en te reageren. Je feedback kan een waardevolle bijdrage zijn aan het boek.

Dus: graag feedback. Kleine tips, grote tips, wensen – allemaal welkom! Meld het hieronder in het commentaar.

Dank je wel.